Historia Duszpasterstwa Akademickiego w Częstochowie

Duszpasterzowanie studentów w Polsce ma swoje początki w Drugiej Rzeczpospolitej w głównych ośrodkach akademickich: Wilnie, Krakowie, Warszawie i Lwowie. Były to zaczątki zrzeszania studentów wokół kościołów bliskich ośrodkom akademickim. Po II wojnie światowej powstało wiele ośrodków akademickich; min. w Częstochowie.

W 1949 roku powstaje  Szkoła Inżynierska ze 160-oma studentami. W latach 50-tych następuje rozbudowa uczelni, powstają cztery akademiki, a tym samym wzrasta ilość studentów. Ksiądz Biskup Goliński powołuje w 1951 roku Duszpasterstwo Akademickie. Pierwszym ośrodkiem był kościół św. Jakuba. Początkowo próbują prowadzić jezuici wraz z odpowiedzialnym ks. Ojrzyńskim. Do pomocy ks. Biskup deleguje ks. Zdzisława Wajznera.  W 1959 roku zostaje nominowany na duszpasterza akademickiego. Wtedy przeniesiono Msze św. do kościółka w Alejach N.M.P. przy liceum Sienkiewicza. Była to bardzo trudna i specyficzna praca, w specyficznych warunkach ustrojowych i w trudnym środowisku, nie mając żadnych wcześniejszych doświadczeń. Do pracy księdzu Wajznerowi zostaje przydzielony w 1965 roku ks. Ireneusz Skubiś, który zaczął prowadzić duszpasterstwo samodzielnie w 1967 roku. Początkowo studenci spotykali się w pomieszczeniach kurialnych na ul. 3 Maja.

Na początku lat 70-tych studenci za zezwoleniem Biskupa Bareły zaczęli adaptować piwnice pod Domem Biskupim w Alei Najświętszej Marii Panny 54. Była to mozolna i trudna praca wyniesienia wielu ton ziemi z pomieszczeń, zbicie zmurszałych tynków do kamienia (zaznaczyć należy, że dom ten wybudowano ok. 1870 roku) i położeniu gipsowego baranka na ścianach i wylewki jako podłogi. Te dwa pomieszczenia te były małe i mogły pomieścić w swej ciasnocie do 20 - 40 osób. W roku 1976 zaadaptowali studenci trzecie maleńkie pomieszczenie na kaplicę z tabernakulum gdzie odbywały się poranne Msze św. O godzinie siódmej, po której zawsze była agappa, tak aby nie iść na zajęcia głodnym. Na tych Mszach św. zawsze było kilka- kilkanaście osób.

W 1973 roku zainicjowano studenckie czuwania na Jasnej Górze po Apelu Jasnogórskim w noc z 11/12 każdego miesiąca. Kończyło się ono ok. godz. 2–ej wspólną agappą w kaplicy św. Józefa; (dziś kaplica Najświętszego Sakramentu). Na każdym czuwaniu było dużo studentów ze środowiska częstochowskiego.

Na początku lat 70-tych została uporządkowana struktura Duszpasterstwa Akademickiego. Wymusiła to rozrastająca się sieć filii szkół wyższych w różnych miastach diecezji. I tak w Sosnowcu powstał ośrodek zamiejscowy przy filii Uniwersytetu Śląskiego, a duszpasterzem był ks. Z. Wajzner. Ośrodek Duszpasterstwa Akademickiego stał się punktem w którym kształtowało się wiele charakterów prawych ludzi, gdzie kwitła prawda krzewiona w umysłach młodych studentów. Tu przybywało wiele znakomitych osobistości z polskiej myśli wolnościowej, opozycji politycznej i wielu przedstawicieli o randze światowej. Na spotkaniach w słynnej „Piwnicy” były wybitne osoby jak choćby: prof. Gogacz, poeta Ostromędzki, Zabłocki, prof. Dietrich, Ojciec Salij, Wielowieyski Andrzej, Wanda Półtawska, ks. Mieczysław Maliński, kard, Bernardin z Chicago, kard. Król z Filadelfii, arcybiskup Poggi, kard. Cassarolii i wielu innych ludzi ze świata. Wypowiedzi te były często spisywane i przygotowywane przez studentów do rozpowszechniania nielegalnie w tzw. drugim obiegu celem podtrzymania ducha umiłowania prawdy i patriotyzmu w szerokim kręgu odbiorców szukających prawdy. Wielu z nich głosząc swoje poglądy w naszym ośrodku niezgodne z linią polityczną narażało się władzy. Szykany nie omijały także studentów, gdyż w ośrodku działały tzw. „krety”, będący donosicielami i płatnymi agentami Służby Bezpieczeństwa. Rekrutowali się oni spośród studentów obu płci i obu uczelni Częstochowy. Dziś dzięki IPN-owi są oni znani środowisku „Piwnicy” lat 70-tych.

Corocznie w pierwszą sobotę i niedzielę maja odbywała się doroczna Ogólnokrajowa Pielgrzymka Akademicka na Jasną Górę, którą logistycznie i organizacyjnie zabezpieczała „Piwnica” z wieloma nieraz trudnościami ze strony Bezpieki. Wielu studentów pielgrzymowało corocznie w  Pielgrzymce Warszawskiej w grupach studenckich 17-tek.

Od samego początku pontyfikatu polskiego papieża Jana Pawła II młodzież studencka wydawała „Monitor Kościelny”, w którym ukazywało się na bieżąco głoszone słowo Boże spisywane z Radia Watykańskiego w formie maszynopisu. Miał on szeroki krąg odbiorców. Było to oczywiście nielegalne rozpowszechnianie poza cenzurą. W trakcie pierwszej fali odwilży powstał przy duszpasterstwie Klub Inteligencji Katolickiej. Wtedy także przy wydatnej pomocy studentów władza  zezwoliła na ponowne wydawanie po zawieszeniu od 1953 roku tygodnika Katolickiego „NIEDZIELA”. Pierwszy numer ukazał się 7 czerwca 1981 roku. Zaznaczyć tu należy, że był to aż do 1990 roku okres zmagań z cenzurą wykreślającą  wg  własnych wewnętrznych reguł całe szpalty tekstu i z Urzędem Kontroli Prasy i Widowisk, który wtrącał się do wszystkiego, przydzielał znikome ilości papieru. Dla dzisiejszych studentów jest to abstrakcja, wręcz niemożliwość.

W 1982 roku rolę opiekuna studentów przejął ks. Marian Duda, a ks. Ireneusz Skubiś został redaktorem naczelnym tygodnika „Niedziela”. Od 1984 roku kościółek Imienia Maryi przy liceum Sienkiewicza przestał pełnić funkcję kościoła akademickiego. Ośrodek akademicki został przeniesiony bliżej akademików do kościoła św. Wojciecha. Wtedy zaczęto powszechnie używać nazwy ośrodka duszpasterstwa akademickiego, „EMAUS” jako własnej.

W latach 80-tych Centralny Ośrodek Duszpasterstwa Akademickiego „Emaus” było centrum niezależnej działalności kulturalnej; organizowało wykłady zaproszonych gości, występy aktorów i pieśniarzy, wieczory poezji, spektakle, wystawy. Od 1985 kontynuowane są coroczne Tygodnie Kultury Chrześcijańskiej. Organizatorką działalności kulturalnej była Halina „Agata” Grzybowska przy współudziale Jerzego Ziory, Adama Banaszkiewicza, Mariana Magiery.

Od 1988 ośrodek Duszpasterstwa Akademickiego był miejscem powstania niezależnych organizacji społecznych: Konsulta Wydziału Duszpasterstwa Zawodowego Kurii Diecezjalnej, Regionalny Komitet Obywatelski i Katolicki Związek Akademicki „Emaus” - będąc jednym z pierwszych organizacji studenckich w Polsce - oraz politycznych: Unia Laikatu Katolickiego; których animatorem był ks. M. Duda.

Kolejnym diecezjalnym duszpasterzem akademickim w Częstochowie został ks. Zdzisław Zgrzebny. Budował on struktury Duszpasterstwa Akademickiego w czasach transformacji ustrojowej w Polsce. Jednym z najważniejszych wydarzeń jego duszpasterzowania było przygotowanie Światowego Forum Młodych, które odbyło się w Częstochowie w 1991 roku, jako inicjatywa towarzysząca spotkaniu młodych całego świata w ramach VI Światowego Dnia Młodzieży.

W 1998 roku diecezjalnym duszpasterzem akademickim w Częstochowie został ks. Andrzej Przybylski. W roku 2002 dołączył do niego ks. Marek Bator. Arcybiskup Stanisław Nowak chcąc uczynić Duszpasterstwo Akademickiego bardziej sprawnym i skutecznym 12 marca 2004 r. ustanowił w Częstochowie Personalną Parafię Akademicką, do której należą studenci i pracownicy naukowi szkół wyższych Częstochowy - dokumentem poświadczającym przynależność do tej parafii jest legitymacja studencka lub pracownika naukowego. Proboszczem ze wszystkimi prawami i obowiązkami jest każdorazowy diecezjalny duszpasterz akademicki. Pierwszym proboszczem parafii i jej organizatorem został ks. Andrzej Przybylski, a pierwszym wikarym ks. Marek Bator.

W roku 2008 proboszczem Personalnej Parafii Akademickiej pw. św. Ireneusza BM. i diecezjalnym duszpasterzem akademickim został ks. Marek Bator, a wikarym - ks. Jacek Szczecina.

Tekst przygotował: Adam Schab